İş / Eleman Arıyorum!Fikrim var !
BTÇH - Bursa Tarihi Çarşı ve Hanlar Birliği BTÇH - Bursa Tarihi Çarşı ve Hanlar Birliği
  • Bakır El Sanatı- Ali Melih Atafırat Fotografı
  • Nilüfer Köylü Pazarı Nilüfer Köylü Pazarında Güneşli Bir Sabah- Ali Melih Atafırat Fotografı
  • Apolyont Han Apolyont Han'dan Gün Batımı-İzver Dönder Fotografı
  • Uzun Çarşı Uzun Çarşı'da Bayram Arefesi- İzver Dönder Fotografı
  • Yorgancılar Çarşısı Yorgancılar Çarşısı Her zaman renklidir- Ayşegül Çaylar Fotografı
  • Pirinç Han Pirinç Han - Photofest Zamanı- İzver Dönder Fotografı
  • Balibey Han Balibey Han- Vitray Atölyesi- İzver Dönder Fotografı
  • Çarşı'da Kış Çarşı'da Kış ve Güvercinler- Ömer Ziya Topsakal Fotografı
  • Kapalı Çarşı Kapalı Çarşı- 23 Nisan Sabahı- Ömer Ziya Topsakal Fotografı
  • BTCH Bölgesi Bursa Tarihi Çarşı ve Hanlar Bölgesi

Galeri

Hepsini Göster

Döviz Kurları

Hepsini Göster
www.meshurbursa.com    Katkılarıyla

Altın Piyasası

Hepsini Göster
www.meshurbursa.com    Katkılarıyla

Bursa'da Hava Durumu

Detaylı Göster
www.meshurbursa.com    Katkılarıyla

Bursa Çarşısında Dergahlar

BURSA ÇARŞISINDA DERGÂHLAR

İnsan ruh ve bedenden meydana geldiği gibi hayatın da ruhu ve bedeni vardır. Dinî hayat ruhumuzu temsil ettiği gibi iktisadî hayat da bedenimizi temsil eder. Ruhumuzla bedenimiz birlikte oldukları zaman hayatımızın devam etmesi söz konusudur. Dolayısıyla dinî hayat ile iktisadî hayatın iç içe olması kaçınılmazdır. Onun için bütün mukaddes kitaplar madde-manâ ilişkilerini birlikte ele alır ve aydınlatır.

Bu birlikteliğin mimariye aks eden fotoğrafını Bursa Ulu Cami'nin etrafında oluşan çarşılarda görmek mümkündür. Ulu Cami ile Kapalıçarşı, Bedesten, İmaret, Medrese, Tekke, bir zincirin halkaları gibi birbirini tamamlamaktadır. Dinî hayatla ilmî hayat, iktisadî hayatla ahlâkî hayat aynı daireyi bütünleyen çizgiler olarak tezahür etmektedir. Cami cemaati çarşının esnafıdır. Esnafın bir bölümü dergâhın dervişidir. Tekkenin şeyhi mektebin muallimidir. İlmi hal kitabının yazarıdır. Divan sahibi şairdir. Medresenin müderrisi mahalle camiinin imamıdır, hattattır. İşte çarşının tekkeleri ve dervişleri:

İSMAİL HAKKI BURSEVÎ DERGÂHI

Arapça olarak kaleme aldığı Ruhu'l-Beyan isimli Kur'an-ı Kerim tefsiri sebebiyle sadece Osmanlı sınırları içinde değil bütün İslam dünyasında tanınan İsmail Hakkı Bursevî altı asır boyunca Bursa'da yaşayan âlim ve ariflerden en çok eser yazan kimsedir.

Yazdığı Türkçe, Arapça, Farsça eserlerle asırlardan beri geniş bir kitleyi aydınlatan Bursevi 1653'te bugün Bulgaristan sınırları içinde kalan Aydos'ta doğmuş 1725 tarihinde Bursa'da vefat etmiştir. Tekkesinin haziresine defnedilmiştir. Tefsiri, Türkçe Divan'ı ve Muhammediye'ye Ferahu'r-Ruh adıyla yazdığı şerh en önemli eserleridir.

Celvetiye Tarikatı'na mensup olan Bursevî'nin eserlerinden Tefsiri Türkçe'ye tercüme edilmiş diğer bazı eserleriyle Divan'ı ve Ferahu'r-Ruh da yeni harflerle basılmıştır.

Bu şehrin ilim, fikir ve sanat dünyasıyla çok yakından ilişkili olan İsmail Hakkı Tekkesi'nde şeyh olarak hizmet verenlerin isimleri vefat tarihleri ile birlikte şöyle sıralanabilir:

  1.   İsmail Hakkı Bursevi, Bursa, 1137/1725
  2.   Bahaeddin Efendi, Bursa, 1138/1726
  3.   Hikmeti Mehmed Efendi, Bursa, 1165/1752
  4.   Mehmed Emin Efendi, Bursa, 1232/1817
  5.   Mehmed Bahaeddin Efendi, Bursa, 1233/1818
  6.   Mehmed Rifat Efendi, Bursa, 1273/1857
  7.   İsmail Hakkı Efendi, Bursa, 1260/1844
  8.   Mehmed Hikmet Efendi, Bursa, 1272/1856
  9.   İsmail Hakkı Efendi, Bursa, 1285/1868

10.Mehmed Ali Rıfkı Efendi, Bursa, 1315/1897

11.  Mehmed Faik Efendi, Bursa, 1324/1906

12.  Cemaleddin Efendi, Bursa,

 KARAKÂDÎ DERGÂHI

Kadiri Tarikatına mensup olan Hüseyin Çelebi Yemenin Karakad Köyünden olup, uzun zaman İstanbul'da yaşamış hayır ve hasenata yönelik faaliyetlerde bulunmuş, daha sonra Bursa'ya gelerek bu dergâhı kurmuştur. Kendisinden sonra postnişin olan zat ise Balkanlardan olup İştibli Mustafa Efendi'dir.

Daha sonra Celvetî tarikatının yönetimine geçen dergâhın onuncu şeyhi Dağıstanlı, on birinci şeyhi Ali Rıza Efendi'nin dedeleri ise Horasanlı'dır. Bu cümleler dergâhların nasıl geniş bir coğrafya ile irtibatlı olduğunu da göstermektedir. Bursa dergâhları Yemen'den Kafkasya'ya Kafkasya'dan Kosova'ya kadar geniş bir dünyanın adeta merkezi olmuş, ipek yolu ile ticaretin güzelliklerini arayan insanlara gönül yolu ile diyanetin tecellilerini sunmuşlardır. Bunun için şu söylenebilir: Dergâhın ayakta kalması ve fonksiyonunu icra edebilmesi için güvenilir tüccarlara ihtiyaç olduğu gibi, ticarî hayatın istenilen çizgide yürüyebilmesi için ticaret erbabına dünyayı, ahireti çalışmayı sevmeyi öğreten gönül adamlarına da ihtiyaç vardır.

Karakâdi Dergâhı günümüzde Çancılar Caddesi'nde cami olarak hizmet vermektedir.

Karakâdî Dergâhı'nda postnişin olarak hizmet edenler

Dergâh Şeyhi,                      Vefat yeri ve tarihi:

1.  Mehmed Hüseyin Çelebi, Bursa, 888/1483

2.  Mustafa Efendi, Bursa, 1060/1650

3.  İştibizade Ahmed Efendi, Bursa, 1070/1660

4.  Mehmed Efendi, Bursa, 1091/1680

5.  Abdullah Efendi, Bursa, 1175/1762

6.  Hüseyin Efendi, Bursa, 1209/1795

7.  Mehmed Ali Efendi, Bursa, 1221/1806

8.  Rifat Efendi, Bursa, 1253/1837

9.  Süleyman Efendi, Bursa, 1290/1873

10.Kasım Efendi, Bursa, 1290/1873

11.Ali Rıza Efendi, Bursa, 1324/1906

12.Mehmed Ali Efendi, Bursa

 ENÂRÎ

Konya'nın Bozkır Kasabasında doğan Lofça'da Halvetî Ali Efendi'den feyz alan Mehmed Enârî'nin Enarlı Mahallesinde kurduğu bu dergâh da Bursa kültürü açısından önemli hizmetlere zemin teşkil etmiştir. Yedinci postnişin Mehmed Fahreddin Efendi'nin kaleme aldığı Gülzar-ı İrfan isimli önemli eseri özellikle

kaydetmek gerekir. Çünkü bu eserde Bursa'da yaşayan devlet adamı, âlim, arif, sanatkâr, yöneticilerden meczublara kadar çok değişik gruplarda yer alan insanlar tanıtılmaktadır.

Eser on ana bölüm ve alt bölümler şeklinde kaleme alınmıştır:

  1.   Padişahlar,
  2.   Şehzadeler,
  3.   Vezirler,

4.  Sufiler,

  1.   Kadılar,
  2.   Müderrisler,
  3.   Meczub ve Abdallar,,
  4.   Dersiamlar
  5.   Dedegân,

10.Muhtelif Meslek Mensubları.

 Enârî Dergâh'ında görev yapan şeyler, vefat yeri ve tarihleri:

1.  Mehmed Emin Enârî, Konya, 1118/1706

2.  Mehmed Bedreddin Efendi, Bursa, 1124/1712

3.  Mustafa Efendi, Bursa, 1140/1728

4.  Sadreddin Efendi, Bursa, 1195/1781

5.  Bedreddin Efendi, Bursa, 1216/1801

6.  Şerafeddin Efendi, Bursa, 1227/1812

7.  Mehmed Fahreddin Efendi, Bursa, 1272/1856

8.  Mehmed Rıza Efendi, Bursa, 1288/1871

9.  Bahaeddin Efendi, Bursa, 1330/1912 10.Mehmed Rıza Efendi, Bursa

 ABDAL MEHMED DERGÂHI

 Zeyniye tarikatına mensub Aşık Paşazade 15. yüzyılda kaleme aldığı eserinde Anadolu ve Rumeli'yi aydınlatan dört cemaatten söz etmiştir.

-Gâziyân-ı Rum (Anadolu Gazileri)

-Âhiyân-ı Rum   (Anadolu Ahileri/Esnaf Teşkilâtı) -Bâciyân-ı Rum (Anadolu Bacıları) -Abdalân-ı Rum (Anadolu Abdalları)

 Diyar-ı Rum'un abdalları, dervişleri anlamına gelen bu zümrenin en meşhur üç şahsiyeti Bursa'd ad ir. Abdal Murad, Abdal Musa, Abdal Mehmed. İlk ikisi hakkında yeterli bilgi ve kesin bilgiye sahip değilsek de Abdal Mehmed hakkında daha net bilgilere sahibiz.

Tasavvuf! hayata girmek isteyen Eşrefoğlu Rûmî'yi EmirSuitan'a gönderen Abdal Mehmed olduğuna göre 15. yüzyılda yaşadığı kesindir.

Sultan İkinci Murad'ın yaptırdığı cami, türbe ve hazireyle bir külliye halini alan tarihi mekanda yer alan dergâh hakkında yeterli bilgi yoktur. Yalnız şöyle bir gelenek oluştuğunu Yadigâr­ı Şemsi sahibi haber vermektedir. Numaniye Dergâhı'nda şeyh olan zat dostlarıyla birlikte bayramın ikinci günü Emir Sultan'ı ziyarete giderlerken önce Abdal Mehmed'in türbesine uğrar zikr ü tevhidden sonra, İncirli Dergahı'na oradan da Emir Sultan'a intikal ederler.

 AHMED BABA DERGÂHI

 Gemlik Umurbey doğumlu olan Ahmed Baba Bedreddin Pars Bey'in torunlarından olup Nakşibendiye Tarikatına mensubdur. Dağıstani Yasin Efendi'den Kadirî, Suhreverdi ve Çeştî tarikatlarından da icazetnamesi olan Ahmed Baba Hicaz'da iken Abdullah Dehlevî Halifesi Mehmed Çan'dan da hilafetnâme almıştır. Şehreküstü'nde olan dergâhın 1216/1801 tarihinde yanmasından sonra Karaşeyh Mahallesinde Vali Hasip Paşa'nın desteğiyle yeniden inşa edilmiştir.

Yerine geçmiş olan oğlu Mehmed Said Efendi bir taraftan talihlere Bostan, Gülistan ve Mesnevi okuturken diğer taraftan Vali Hüsnü Paşa'nın istirhamı üzerine Meclis-i İdare-i Vilayet azalığı yapmıştır. Mehmed Bahaeddin Efendi'nin Ağabeyinden sonra görevi devralmış ve otuz seneden fazla talib olanlara hizmet etmiştir.

Dergâhın son şeyhi Mehmed Beyefendi ise dedesi gibi Vilayet İdaresi Meclisi'nde görev aldığı gibi Vilayet Matbaası'nda müdürlük de yapmıştır.

Oğulları Mehmed Baha, Hakkı Baha, Muhiddin Baha 20. yüzyıl ilim, sanat ve siyaset hayatında görev aldılar. Dergâh, Vakıflar Bankası'nın bulunduğu yerde idi.

 Ahmed baba dergâhının mürşidleri

1.  Ahmed Baba, Bursa, 1261/1845

2.  Mehmed Said, Bursa, 1287/1870

3.  Mehmed Bahaeddin Efendi, Bursa, 1902

4.  Mehmed Beyefendi

NİYAZİ-İ MISRÎ DERGÂHI

 Osmanlı toplumunu ve tasavvufi düşünceyi derinden etkileyen sufilerden biri de Niyazî-i Mısrî'dir. Malatyalı olan ve tahsil için bir müddet Mısır'da kaldığı için Mısrî diye şöhret bulan sufimiz özellikle divanında yer alan şiirler yoluyla asırlardan beri irşadına devam etmektedir. Antalya Elmalı'da Ümmi Sinan'ın yanında tasavvufi terbiyesini tamamlayan Mısrî Bursa'da dergâhını kurmuş ve insanların gönül eğitimi için elinden geleni yapmıştır. Zaman zaman yöneticilerle ters düştüğü için celalî tecellilerle karşılaşmış ve sürgün olarak bulunduğu Limni'de 1105/1694 yılında Âlem-i cemale intikal etmiştir.

Divanı tasavvufi muhitlerde sevilmiş, tutulmuş, okunmuş, bir eser olup "Tarikat ilmi hali" diye anılmıştır! Mevaidu'l-İrfan ismiyle Arapça eseri de Süleyman Ateş tarafından Türkçe'ye tercüme edilmiştir.

Mısrî dergâhı, Ulu Cami'nin kıble tarafında, postahanenin olduğu yerde idi.

 

 

 

 

 

 

Bu sitenin tüm hakları saklıdır. © 2009 - 2016 | BTÇH - Bursa Tarihi Çarşı ve Hanlar Birliği Sitede kullanılan tüm görsel ve metinsel içeriğin izinsiz olarak kullanılması yasaktır.